АНУ-Ираны тохиролцоо ба дэлхий дахины хүлээлт

www.aljazeera.com

Дэлхийн улс орнууд хоёр долоо хоногийн хугацаатай гал зогсоох тохиролцоог бүрэн биелүүлэхийг талуудад уриалахын зэрэгцээ эвлэрэл тогтооход зуучлагчийн үүрэг гүйцэтгэсэн Пакистан улсад талархал илэрхийлж байна.

АНУ болон Иран улсууд хоёр долоо хоногийн хугацаатай гал зогсоохоор тохиролцсон бөгөөд энх тайвны иж бүрэн хэлэлцээрийг эцэслэн боловсруулах дээд хэмжээний уулзалт Баасан гаригт Пакистан улсын нийслэл Исламабад хотноо эхлэхээр боллоо.

АНУ-ын ерөнхийлөгч Дональд Трампын Мягмар гаригт зарласан энэхүү түр эвлэрлийн хүрээнд Иран улс дэлхийн нийт газрын тосны нийлүүлэлтийн тавны нэг нь дамжин өнгөрдөг стратегийн амин чухал зам болох Хормузын хоолойг эргүүлэн нээхээр болсон юм. Олон улсын хамтын нийгэмлэг энэхүү үйл явдлыг бүс нутгийн болон дэлхийн эдийн засгийн тогтвортой байдалд чухал ач холбогдолтой алхам хэмээн үзэж, найрсаг хүлээн авч байна.

Дэлхийн улс орны удирдагчид болон олон улсын байгууллагууд өөрсдийн байр суурийг илэрхийлсэн байна.

Хятад улс: "Шаттл" дипломат ажиллагааны үр дүн

Хятад улс гал зогсоох шийдвэрийг талархан хүлээн авч буйгаа илэрхийлээд, АНУ болон Ираны хооронд дайсагналыг зогсоох хэлэлцээрт хүрэхэд өөрсдийн гүйцэтгэсэн үүргийг онцлон тэмдэглэв.

Гадаад хэргийн яамны хэвлэлийн төлөөлөгч Мао Нин Лхагва гаригт болсон хэвлэлийн бага хурал дээр хэлэхдээ "Холбогдох талууд гал зогсоох хэлэлцээрт хүрснээ зарласанд Хятад улс баяртай байна. Бээжингийн зүгээс энэ хямралыг намжаахын тулд тасралтгүй хүчин чармайлт гаргаж ирсэн" гэлээ. Гадаад хэргийн сайд Ван И холбогдох улс орнуудын ижил түвшний албан тушаалтнуудтай нийт 26 удаа утсаар ярьж, Хятадын Ойрхи Дорнодын асуудал эрхэлсэн тусгай элч дайны хөлд нэрвэгдсэн бүс нутгаар удаа дараа "шатл" буюу зуучлалын айлчлал хийснийг тэрбээр дурдав. Цаашид ч Бээжин нөхцөл байдлыг зөөлрүүлж, дайныг бүрмөсөн зогсоохын төлөө ажиллах болно гэдгээ батлан хэллээ.

ОХУ: Түрэмгий бодлогын ялагдал

Оросын тал ерөнхийлөгч Трампын мэдэгдлийг "нэг талыг барьсан, түрэмгий, өдөөн хатгалгагүй дайралт" хийх гэсэн бодлого нь бүрэн нуран унасны илрэл гэж тайлбарлав.

Гадаад хэргийн яамны хэвлэлийн төлөөлөгч Мария Захарова "Sputnik" радиод өгсөн ярилцлагадаа "Ираны эсрэг илүү түрэмгий байх, олон нийтийн сүлжээгээр 'ялалт ойрхон байна' гэж бичих зэрэг бүх мэдэгдэл ээлжит удаагаа ялагдал хүлээлээ. Бид анхнаасаа л Ираны эсрэг түрэмгийллийг нэн даруй зогсоож, бодит улс төр, дипломат зохицуулалт хийх шаардлагатайг хэлж байсан. Энэ асуудалд цэргийн шийдэл байхгүй" гэж мэдэгджээ.

Түүнчлэн ОХУ-ын Аюулгүй байдлын зөвлөлийн орлогч дарга Дмитрий Медведев гал зогсоосон нь эрүүл ухаан ялсны шинж боловч цаашид "хямд газрын тос гэж байхгүй болно" хэмээн анхааруулсан байна.

Израиль: Ливан дахь дайралт зогсохгүй

Израилийн ерөнхий сайд Биньямин Нетаньяху Трампын Иранд хийх цохилтоо зогсоох шийдвэрийг дэмжиж буйгаа "X" хуудсаараа дамжуулан илэрхийллээ. Тэрбээр "Иран улс цаашид Америк, Израиль, Арабын хөрш орнууд болон дэлхий дахинд цөмийн, пуужингийн болон терроризмын аюул занал учруулахгүй байх АНУ-ын хүчин чармайлтыг дэмжиж байна" гэв.

Гэсэн хэдий ч Нетаньяху энэхүү гал зогсоох хэлэлцээрт Ливаны нутаг дэвсгэр хамаарахгүй гэдгийг хатуу сануулсан юм. Одоогийн байдлаар Израилийн зэвсэгт хүчин Ливанд хуурай замын ажиллагаа явуулж, Ираны дэмжлэгтэй Хезболла бүлэглэлтэй тулалдаж байгаа билээ.

НҮБ болон Европын холбоо: Тогтвортой энх тайвны төлөө

НҮБ-ын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга Антониу Гутерреш бүс нутагт урт хугацааны, иж бүрэн энх тайван тогтоох замыг засахын тулд талуудыг гал зогсоох нөхцөлийг чанд сахихыг уриалав. Тэрбээр энгийн иргэдийн амь насыг хамгаалах, хүмүүнлэгийн зовлон зүдгүүрийг намжаахын тулд байлдааны ажиллагааг зогсоох нь нэн чухал болохыг онцлоод, зуучлагч Пакистан болон бусад улсад талархал илэрхийллээ.

Европын комиссын ерөнхийлөгч Урсула фон дер Ляйен энэхүү алхмыг "хүлээлт үүсгэсэн хурцадмал байдлыг намжаах чухал үйл явдал" гэж тодорхойлсон бол Европын зөвлөлийн ерөнхийлөгч Антонио Коста бүх талд хандан тогтвортой энх тайвны төлөө амлалтдаа хүрэхийг уриалав. ЕХ-ны Гадаад бодлогын тэргүүн Кая Каллас уг хэлэлцээрийг "олон долоо хоног үргэлжилсэн хурцадмал байдлын дараа ангалын ирмэгээс ухарсан алхам" гэж нэрлэжээ.

Испани болон Франц: Сэрэмжлүүлэг ба Хүлээлт

Испанийн Ерөнхий сайд Педро Санчес нэлээд шүүмжлэлтэй байр суурь илэрхийлж, "Дэлхийг галдаж орхичихоод, дараа нь хувин ус бариад ирсэн хүмүүст Испанийн Засгийн газар алга ташихгүй" хэмээн мэдэгдэв. Тэрбээр гал зогсоож байгаа нь сайн мэдээ боловч энэ нь түр зуурын тайвшрал төдий байж болохгүй бөгөөд олон хүний амь нас үрэгдэж, асар их сүйрэл дагуулсан эмх замбараагүй байдлыг мартаж болохгүй гэдгийг санууллаа.

Францын Ерөнхийлөгч Эммануэль Макрон гал зогсоохыг "маш сайн хэрэг" гэж тодорхойлоод, ирэх өдрүүдэд энэ тохиролцоо бүс нутаг даяар бүрэн хэрэгжиж, бодит хэлэлцээ хийх боломж бүрдэнэ гэж найдаж байгаагаа хэлэв. Мөн тэрээр Ливан улсыг энэхүү гал зогсоох хэлэлцээрт бүрэн хамруулах хүсэлтэй байгаагаа илэрхийлсэн юм.

Эдийн засгийн нөлөө: Энэтхэг, Япон, Австрали

Энэтхэгийн Гадаад хэргийн яамнаас гаргасан мэдэгдэлд "Энэхүү мөргөлдөөн нь хүмүүст асар их зовлон авчирч, дэлхийн эрчим хүчний нийлүүлэлт, худалдааны сүлжээг тасалдуулаад байна. Ормузын хоолойгоор дамжих далайн тээвэр саадгүй болж, дэлхийн худалдааны урсгал сэргэнэ гэж найдаж байна" гэжээ.

Японы Сайд нарын танхимын ерөнхий нарийн бичгийн дарга Минору Кихара Ойрхи Дорнодод дайсагналыг зогсоох нь Токиогийн хувьд тэргүүлэх чиглэл бөгөөд эцсийн хэлэлцээрт хүрэхийг хүлээж байна гэв.

Австралийн Ерөнхий сайд Энтони Албанез болон Гадаад хэргийн сайд Пенни Вонг нар хамтарсан мэдэгдэлдээ Иран улс Ормузын хоолойг хааж, иргэний дэд бүтэц, газрын тосны байгууламжууд руу халдсан нь дэлхийн эдийн засагт урьд өмнө байгаагүй цохилт өгснийг онцолсон байна.

Герман болон Украин: Шинэ чиг хандлага

Германы Канцлер Фридрих Мерц гал зогсоох шийдвэрийг сайшааж, Пакистан улсын зуучлагчийн үүргийг өндрөөр үнэлэв. Тэрээр ирэх өдрүүдэд дипломат сувгаар дамжуулан дайныг бүрмөсөн зогсоох хэлэлцээр хийх нь гол зорилго байх ёстойг дурдлаа.

Харин Украины Гадаад хэргийн сайд Андрей Сибига АНУ-ын энэхүү шийдэмгий байдлыг Орос-Украины дайн дээр ч мөн хэрэгжүүлэхийг уриалав. Тэрээр "Америкийн шийдэмгий байдал үр дүнгээ өгдөг гэдгийг харлаа. Москваг гал зогсоож, Украины эсрэг дайнаа дуусгахад ийм л шийдэмгий алхам хэрэгтэй байна" гэж "X" хуудсандаа бичжээ.

Дэлхий дахин Исламабадад болох Баасан гаригийн хэлэлцээрийг анхааралтай ажиглаж байна. Хоёр долоо хоногийн гал зогсоох тохиролцоо нь зөвхөн "амьсгаа авах" завсарлага уу, эсвэл Ойрхи Дорнодын түүхэнд шинэ хуудас нээх тогтвортой энх тайвны эхлэл үү гэдэг нь удахгүй тодорхой болох юм. Ормузын хоолой нээгдсэнээр дэлхийн зах зээл дээрх газрын тосны үнэ тогтворжиж эхэлсэн нь эдийн засгийн хувьд эерэг дохио болж байна.