“Эрдэнэт үйлдвэр”-ээс 262 тэрбумын зөрчил илэрчээ!

Төрийн өмчит 95 байгууллагын 2025 оны санхүүд хийсэн аудитаар 8.4 их наяд төгрөгийн зөрчил илэрсэн байна. Гэвч энэ тоог анзаарч, УИХ-ын байнгын хороод болон чуулган дээр дурдаж байгаа гишүүн алга. Үндэсний Аудитын газраас 4-р сарын 25-ны өдөр УИХ-д тайланг өргөн барьж, танилцуулна. Төрийн өмчит газруудын аудитын тайлан нээлттэй мэдээллийн санд орсон учраас хэн ч шүүж, зөрчил дутагдлыг харах боломжтой юм.

Юун түрүүнд Монголын төсвийн орлогын 7.2%, экспортын 8%-ийг бүрдүүлдэг “Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ-ын 2025 оны санхүүгээс 262 тэрбум 898 сая төгрөгийн зөрчил илэрчээ.

“Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ-ын ерөнхий захирал Г.Ёндонгийн танилцуулснаар тус үйлдвэр 2025 онд 47.1 сая тонн хүдэр олборлож, 39.9 сая тонн хүдэр боловсруулж, 4.6 их наяд төгрөгийн борлуулалтын орлоготой, цэвэр ашиг нь 700 тэрбум орчим байсан.

Гэтэл зөрчил нь 263 тэрбум төгрөгт хүрсэн нь нийт цэвэр ашгийн 40 орчим хувь болжээ. Хачирхалтай нь, 2024 оны санхүүгийн шалгалтаар илэрч байсан зөрчил 2025 онд ч давтагдсан байгаа юм.

Тухайлбал, “Беллинк” ХХК-тай “Хүнд даацын өөрөө буулгагч автомашины сэлбэг”-ийг 22 тэрбум 944 сая төгрөгөөр худалдан авах № 2025/03-20-0227 дугаартай гэрээг 2025 оны 7-р сарын 4-ний өдөр байгуулж, он дуустал сунгасан боловч бараа материал дутуу нийлүүлсэн, гэрээний үүргийн биелэлт хангалтгүй байсан нь илэрчээ. “Эрдэнэт үйлдвэр”-ийн 2024 оны санхүүгийн аудитад дээрх компани яг ийм зөрчилтэй байсан.

“Беллинк” ХХК нь 2024 онд байгуулагдсан, “Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ-аас зарласан 2024, 2025 оны тендерт 9 удаа орсон боловч хасагдсан байна. Тэрбумаар үнэлэгдсэн өндөр дүнтэй гүйлгээ учраас Төрийн худалдан авах ажиллагааны цахим системд нээлттэй мэдээлэл нь заавал орсон байх ёстой. Шүүгээд үзвэл лав “Эрдэнэт үйлдвэр”-ийн тендерт шалгарсан удаа алга. Гэтэл “Эрдэнэт үйлдвэр”-ийн шилэн дансыг шүүвэл 2024-2025 онд тус компанитай гэрээ байгуулсан, гүйлгээ хийсэн баримтууд байна.

“Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ-ын шилэн дансанд:

2024.06.24-нд 19 сая 669 мянган төгрөгийг сэлбэг хэрэгсэл

2024.07.03-нд 5 сая 425 мянган төгрөгийг сэлбэг хэрэгсэл

2024.09.27-нд 1 тэрбум 55 сая 750 мянган төгрөг Хүнд даацын автомашины цахилгаан тоноглол

2024.10.17-нд 209 сая 260 мянган төгрөг /2024/05/20-0435 гэрээ/ Хүнд даацын машины сэлбэг нийлүүлэх

2025.01.09-нд 1.9 тэрбум төгрөг / 2024/05-20-ны 0432 гэрээ/ Хүнд даацын машины сэлбэг нийлүүлэх

2025.10.16-нд 1.4 тэрбум төгрөг / 2025/03-20-0227 тоог гэрээ/ Хүнд даацын өөрөө буулгагч автомашины сэлбэг гэх баримт байна.

“Беллинк” ХХК-ийн үүсгэн байгуулагч, захирал нь Ягаанцэцэг овогтой Уугансүх. Тэрбээр өмнө нь “Эрдэнэт үйлдвэр”-ийн тендерт 2017 онд шалгарч байсан гадаадын хөрөнгө оруулалттай “Юнайтед мерес машинери” ХХК-ийн хувьцаа эзэмшигч байсан.

Мөн 2020 “Оргил рэйл” ХХК-ийн үүсгэн байгуулагчаар opendata-д бүртгэлтэй байна. Гэтэл нээлттэй тендерт шалгараагүй компанид давуу эрх олгож, 20 тэрбум төгрөг шилжүүлсэн, гэрээний гүйцэтгэл дутуу зэрэг нь “Эрдэнэт үйлдвэр” ТӨҮГ-ын захирал Г.Ёндонд хариуцлага тооцох том зөрчил мөн. Өнөөдрийг хүртэл тус үйлдвэр шахааны газар хэвээр байгааг зөвхөн энэ баримт нотолж байна. “Беллинк” компаниар зогсохгүй 18 тэрбум төгрөгийн үнийн дүнтэй 45 гэрээ байгуулсан 31 аж ахуйн нэгж гэрээнд заасан хугацаандаа бараа материалаа нийлүүлээгүй нь хяналтын систем тус үйлдвэр бүрэн алдагдсаныг илэрхийлнэ. Энэ хугацааны улсад учруулсан алдагдал, алдангид хэн ямар хариуцлага хүлээх вэ. Аудитын албан шаардлага хариуцлага тооцох эрхзүйн баримт бичиг болж чадахгүй нь ойлгомжтой.

“Эрдэнэт үйлдвэр”-ийн ерөнхий захирал Г.Ёндонгийн эрх мэдэлтэй шууд холбоотой өөр нэг зөрчил бол улсын бүртгэлийн гэрчилгээгээр нь зөвшөөрөгдөөгүй, чиг үүрэгт нь байхгүй, 7 нэгжид харьяалагдах 791 албан хаагчийг бүтцэд баталж, 2025 онд 16 тэрбум 566 сая төгрөгийн зардлыг санхүүжүүлсэн гэж аудит үзжээ.

“Эрдэнэт үйлдвэр” 7000 гаруй ажилтантай гэдэг. Гэтэл 10 хувьд нь шинэ бүтэц баталж ажиллуулсан байгаа юм. Ерөнхий захирал Г.Ёндон энэ бол хууль зөрчсөн, санхүүгийн зөрчил гэдгийг мэдсээр атлаа 791 хүнийг “шахаанд” орж байршуулсан уу гэх асуудал үүснэ. Энэ бол түүнд хариуцлага тооцох бас нэг зөрчил.

Аудитын тайланд “Эрдэнэт үйлдвэр”-ийн ашигт ажиллагаанд нөлөөлсөн зөрчлөөр “Эрдэнэс Монгол” ХХК-тай менежментийн гэрээ байгуулж, үйлчилгээний төлбөрт 20 тэрбум төгрөг төлсөн боловч дээд газрын шийдвэрээр нэгдлийн харьяа охин компаниудын алдагдлыг нөхөх, хэвийн үйл ажиллагааг хангах зардалд хэмээн ахиад 13 тэрбум 575 сая төгрөг авч санхүүжүүлжээ. Өөрөөр хэлбэл, “Эрдэнэс Монгол” ХХК өөрийн эрх мэдлийг ашиглан “Эрдэнэт”-ийн ашгаар нөгөө төрийн өмчит охин компанийнхаа алдагдлыг нөхсөн, үйл ажиллагааг санхүүжүүлсэн аж.

Гэхмэтчилэн Монголд төрийн өмч гэж байдаггүй, хулгайн өмч л гэж байдаг болсоны нэг илрэл нь “Эрдэнэт”-ийн шахаа, хулгай юм.