Иранд юу болж байна вэ? Олон улсын шинжээчдийн байр суурь

Нийтлэгч: Сюзан А. Хьюз 2026-02-22 (harvard.edu)

Иранд өрнөж буй эсэргүүцлийн жагсаал юугаараа өмнөх бослогуудаас ялгаатай вэ? Дэглэмийн зүгээс хэрхэн хариу барьж байна, энэ нь дэлхийн аюулгүй байдалд ямар нөлөөтэй вэ? Эдгээр асуултад хариулт авахын тулд тус улсын дотоод динамик болон геополитикийн стратегийг анхааралтай ажиглах шаардлагатай юм.

Саяхан Харвардын Кеннедийн сургуулийн Шинжлэх ухаан, олон улсын харилцааны "Белфер" төв болон Улс төрийн хүрээлэн хамтран Ираны асуудлаар хэлэлцүүлэг зохион байгууллаа. Хэлэлцүүлэгт Ойрхи Дорнод судлалын тэргүүлэх шинжээчид болох Лина Хатиб, Фил Гордон, Майк Сингх, Холли Дагрес нар оролцсон юм.

Холли Дагрес: Иран залуусын ер бусын эр зориг

Ираны хүний эрхийн идэвхтнүүдийн мэдээлснээр жагсаалын үеэр 2,500 хүн амь үрэгдэж, 22,000 орчим хүн баривчлагдсан байна. Гэвч бодит байдал дээр амь үрэгдэгсдийн тоо 12,000-д хүрсэн, бүр CBS агентлагийн мэдээлснээр 20,000 давсан байх магадлалтай гэсэн үндэслэл бүхий тоо баримтууд бий.

• "Тяньаньмэний танктай залуу"-тай ижил төрх: 10 дугаар сарын 29-нд Иран залуу аюулгүй байдлын хүчнийхний өмнө газар суун эсэргүүцлээ илэрхийлж буй бичлэг цахим орчинд тархсан. Үүнийг иранчууд 1989 оны Бээжингийн үйл явдалтай зүйрлэж байна. Залуус "Дайнд бэлтгэхүй" хэмээх Иран-Иракийн дайны үеийн дууг ашиглан сошиал орчинд эв санааны нэгдлээ илэрхийлж байна.

• Глобалчлагдсан үеийнхэн: Энэ удаагийн жагсаалыг 14-29 насны, Taylor Swift, K-pop сонсдог, интернэттэй хамт өссөн "Gen Z" үеийнхэн тэргүүлж байгаа нь онцлог юм.

• Гадаадын гар хөл гэх гүтгэлэг: Энэхүү бослогыг АНУ эсвэл Израилийн санхүүжилттэй гэж тайлбарлах нь Ираны ард түмнийг доромжилж буй хэрэг юм. Тэд зүгээр л эрх чөлөөнийхөө төлөө тэмцэж буй энгийн оюутнууд, фитнессийн багш нар, жирийн иргэд юм.

Фил Гордон: АНУ-д үлдсэн сонголтууд

Ерөнхийлөгч Трамп сүүлийн долоо хоногт хийсэн мэдэгдлүүдээрээ өөрийнхөө нөхцөл байдлыг улам хүндрүүлсэн гэж үзэж байна. Тэрээр "Хэрэв дэглэм жагсагчдыг алж эхэлбэл АНУ тэднийг аврах болно", "Тусламж замдаа гарсан" гэх мэтээр уриалсан.

• Хэрэгжээгүй амлалт: Ираны дэглэм хүч хэрэглэж эхэлсэн ч АНУ одоогоор хариу үйлдэл үзүүлээгүй байна. Энэ нь 1991 онд Жорж Буш Иракийн ард түмнийг босохыг уриалчихаад, дараа нь хувь заяанд нь даатгаад орхисонтой төстэй нөхцөл байдлыг үүсгэж магадгүй юм.

• Цэргийн хүч үү, эсвэл ухралт уу? Одоо АНУ-д хоёрхон зам бий: Амлалтаасаа ухарч нэр хүндээ алдах, эсвэл цэргийн хүч хэрэглэх. Гэвч цэргийн хүч хэрэглээд яг юунд хүрэх нь тодорхойгүй. Түүхээс харахад (Афганистан, Ирак, Ливи) гадны цэргийн оролцоо хэзээ ч ардчилсан шилжилтийг амжилттай авчирч байгаагүй.

Майк Сингх: Гол анхаарлаа иранчуудад хандуулах нь

Энэ бол АНУ-ын тухай түүх биш, Ираны ард түмний түүх юм. Иранчууд өөрсдийн дэглэмдээ хэрхэн сэтгэл дундуур, цөхөрч байгааг бид харж байна.

• Саудын Арабтай хийсэн харьцуулалт: Саудын Араб залуу үеийнхнийхээ эрч хүчийг улс орныхоо хөгжилд ашиглахыг хичээж байгаа бол Ираны засгийн газар залуусаа нухчин дарахыг эрмэлзэж байна.

• Яаж туслах вэ? Олон улсын хамтын нийгэмлэг "Хор бүү хүргэ" гэсэн зарчмыг баримтлах ёстой. Гэхдээ интернэтийн хаалтыг давахад нь технологиор туслах, гадаадад байгаа иранчууд эх орондоо байгаа жагсагчдад санхүүгийн тусламж илгээх боломжийг бүрдүүлэх зэрэг бодит алхмуудыг хийх хэрэгтэй. "АНУ тусалбал жагсагчдын нэр хүнд унана" гэх айдас бол зүгээр л юу ч хийхгүй байх шалтаг юм.

Лина Хатиб: Бүс нутгийн динамик ба дэглэмийн тусгаарлалт

Ираны дэглэм сүүлчийн амьсгалаа авч байна гэж би өмнө нь бичиж байсан, одоо нөхцөл байдал бүр ч дордсон. Дэглэм тактикаа өөрчлөхгүй байгаа учраас эрт орой хэзээ нэгэн цагт нуран унах нь тодорхой.

• Ганцаардсан Иран: Одоогийн Иранд гадны холбоотон алга. Орос, Хятад хоёр Израилийн цохилтын дараа Ираны агаарын довтолгооноос хамгаалах системийг шинэчилж өгөөгүй, эдийн засгийн аврал ч үзүүлээгүй.

• "Эсэргүүцлийн тэнхлэг" суларсан нь: Ираны гар хөл болсон Хезболла зэрэг зэвсэгт бүлэглэлүүд одоо маш сул дорой байгаа бөгөөд Иранд тусалж чадахгүй. Катар, Оман зэрэг Булангийн орнууд энэ мөргөлдөөнд оролцохыг хүсэхгүй байгаа бөгөөд зөвхөн дипломат замыг чухалчилж байна.

• Израилийн шийдэмгий байдал: 2023 оны 10 дугаар сарын 7-ны халдлагын дараа Израиль улс Ираны аюул заналыг цаашид тэвчихгүй гэдэг нь тодорхой болсон. Одоо бид дараагийн шат руу шилжих түр зуурын зогсолтын үед байна.

Ираны дотоод хямрал, цэргийн ажиллагаа, эдийн засгийн уналт болон гадаад дэмжлэггүй байдал нь ойрын ирээдүйд Ойрхи Дорнодыг огт өөр дүр зурагтай болгож өөрчлөхөөр байна.