Морь жилийн товчоон: Монголын их хаад мэндэлжээ

Морь жилд Монголд өрнөсөн түүхийн товчооноос түүвэрлэн хүргэе.

• 1138 оны шар морин жилд монголчууд Алтан улсын довтолгооныг амжилттай няцаав.

• 1150 оны цагаан морин жилд Хабул хамаг Монголын хаан болов.

• 1162 оны хар морин жилд Тэмүжин (Чингис хаан) төрөв.

• 1186 оны улаан морин жилд  Өгэдэй хаан төрөв.

• 1210 оны цагаан морин жилд  Алтан улсын хаан Чингис хаанд элч илгээж алба барихыг шаардав.

• 1234 оны хөх морин жилд  Монголын цэрэг Алтан улсыг байлдан эзлэв.

• 1246 оны гал морин жилд Өгэдэйн хүү Гүюг их хаанд өргөмжлөгдөв. Европын лам Плано Карпини Монголд ирэв.

• 1258 оны шар морин жилд  Монголын цэрэг Багдадыг эзлэв.

• 1282 оны хар морин жилд монгол уйгар үсгээр бичсэн нэвтэрхий толь бичгийг Бээжинд хэвлэн тараажээ. Ираны Монгол хаан Абага 49 настайдаа нас барав.

• 1294 оны хөх морин жилд Хубилай хаан 79 настайдаа нас барав.

• 1318 оны шар морин жилд түүхч Рашид Ад-дин 71 настайдаа нас барав.

• 1330 оны цагаан морин жилд  Төгстөмөр хаан сууринд суув.

• 1378 оны шар морин жилд Төгстөмөр хаан Монголын хаан болов.

• 1414 оны хөх морин жилд Ойрдын Махамуд, Зүүн монголын Аругтай нар байлдав.

• 1558 оны шар морин жилд Түмэн засагт хаан сууринд суув.

• 1570 оны цагаан морин жилд Түмэдийн Алтан хаан Мин улстай гэрээ байгуулав.

• 1582 оны хар морин жилд Гүүш хаан Төрбайх төрөв.

• 1654 оны хөх морин жилд нас барав.

• 1594 оны хөх морин жилд Түшээт хан Гомбодорж төрөв.

• 1606 оны гал морин жилд Хатаны голд Майдарын сүмийг байгуулав.

• 1618 оны шар морин жилд Оросод Монголын элч очив. Халхын Цогт тайжийн захиалгаар Хөх хотын гүүш цорж “Мялын намтар” зохиолыг орчуулав.

• 1642 оны хар морин жилд 1-р Зая бандид Лувсанпэрэнлэй төрөв. 1-р жанжаа Агваанчойндон төрөөд 1714 оны хөх морин жилд нас барав. Ойрдын Гүүш хаан Төвдийг эзлэв.

• 1714 оны хөх морин жилд Гүүш цоржийн орчуулсан “Үлгэрийн далай” хэвлэгдэв.

• 1762 оны хар морин жилд Ховд хотыг Буянт голын хөвөөнд шилжүүлэн байгуулав.

• 1786 оны улаан морин жилд хоёрдугаар жанжаа хутагт Ролбийдорж 70 настайдаа нас нөгцөв.

• 1810 оны цагаан морин жилд Цахар гэвш Лувсанчүлтэм 70 настайдаа нас барав.

• 1822 оны хар морин жилд Буриадын нэрт монголч эрдэмтэн Дорж Банзаров, Г.Гомбоев хоёр төржээ.

• 1834 оны хөх морин жилд Их хүрээнд монгол маягийн Майдарын сүм байгуулав.

• 1846 оны улаан морин жилд ерөөлч Гэлэгбалсан төрөв. Халхын Балдан цорж “Онолуудын тайлбар” хэмээх гүн ухааны зохиолыг бичив.

• 1858 оны шар морин жилд эрдэмтэн Г.Гомбоев “Алтан товч”-ийг орос орчуулгын хамт хэвлэв. Феодалыг эсэргүүцсэн Ордосын дугуйлангууд үүсэв.

• 1870 оны цагаан морин жилд Их хүрээнд Манжийн ноёрхлыг эсэргүүцсэн ардын хөдөлгөөн гарав. Манлай баатар Дамдинсүрэн, Чин ван Ханддорж нар төрөв. Мөн В.И.Ленин төрсөн байна.

• 1906 оны улаан морин жилд их зохиолч Д.Нацагдорж төрөв. Их хүрээнд хятадын худалдаачид, мөнгө хүүлэгч­дийг эсэргүүцсэн ардын хөдөлгөөн гарав. Хятадын иргэдийг Монголд нүүлгэх товчоо Бээжинд байгуулагдав.

• 1918 оны шар морин жилийн есдүгээр сард Хятадын түрэмгий цэрэг Монголыг эзэлж авав.

• 1930 оны цагаан морин жилийн хоёрдугаар сард МАХН-ын VIII Их хурал хуралдав. Арванхоёрдугаар сард Санхүүгийн сургууль нээгдэв.

• 1942 оны хар морин жилийн аравдугаар сард МУИС нээгдэв. Монгол улс Нийтийн он тооллыг хэрэглэх болов.

• 1954 оны хөх морин жилийн арваннэгдүгээр сарын 19-24-нд МАХН-ын ХII Их хурал хуралдав.

• 1966 оны улаан морин жилийн зургадугаар сарын 7-11-нд МАХН-ын ХV Их хурал хуралдаж, МАХН-ын шинэ программыг батлав.

• 1990 оны цагаан морин жил ардчилал ялав.