WSJ:Төв банкууд нефтийн хямралаас болж, бодлогын хүүгээ өсгөх биш бууруулах ёстой

The Wall Street Journal сонины зах зээлийн ахлах тоймч James Mackintosh-ын энэхүү нийтлэл нь 2026 оны геополитикийн хурцадмал байдал, тэр дундаа Ойрхи Дорнод дахь мөргөлдөөнөөс үүдэлтэй газрын тосны үнийн шок болон Төв банкуудын мөнгөний бодлогын харилцан хамаарлыг маш сонирхолтой өнцгөөс тайлбарласан байна.

Хөрөнгө оруулагчид газрын тосны үнийн шок Төв банкуудыг мөнгөний хатуу бодлого руу түлхэнэ гэж андуурч сууна. Үнэндээ, Төв банкууд өмнөх алдаагаа дахин давтахаас үргэлж эмээж байдаг. АНУ болон Израил, Ираны хооронд үүссэн дайны нөхцөл байдал инфляцыг хөөрөгдөж эхэлмэгц, бодлого боловсруулагчдыг аль таван жилийн өмнө 2021 онд хийх ёстой байсан арга хэмжээгээ одоо авах байх гэж хөрөнгө оруулагчид бооцоо тавьж эхлэв. Өөрөөр хэлбэл, хүүг өсгөх, эсвэл ядаж л тогтвортой хэвээр хадгална гэж хөрөнгө оруулагчид харж байна.

Гэвч өнөөдрийн газрын тосны үнийн шок болон цар тахлын дараах эдийн засгийн тэсрэлт хоёрын хооронд зарчмын асар том ялгаа бий. Өнөөдөр шатахуун түгээх станцууд дээр аль хэдийн мэдрэгдэж буй үнийн өсөлт нь нийлүүлэлтийн хомсдолоос үүдэлтэй. Иран улс Хормузын хоолойгоор дамжих тээвэрлэлтийг хааж, газрын тосны урсгалыг боомилж байна. Харин 2021-2022 оны инфляци нь КОВИД-ын хөл хорионоос гарсан, бэлэн мөнгөний тусламжаар халаасаа түнтийлгэсэн хэрэглэгчдийн хэт их эрэлтээс үүдэлтэй байсан юм.

Төв банкууд хэт их эрэлттэй хэрхэн тэмцэхээ сайн мэднэ. Тэд зээл авалт болон зардлыг хязгаарлахын тулд 2022 оноос өмнө хүүгээ өсгөх ёстой байсан. Гэвч өнөөдөр тэд нийлүүлэлтийн тасалдалд ямар ч нөлөө үзүүлж чадахгүй. Учир нь, эдийн засагчдын хэлдэгчлэн Төв банкууд "газрын тосыг мөнгө шиг хэвлэж чадахгүй".

Шинжээчид Европын Төв банкийг (ECB) 2026 онд бодлогын хүүгээ 0.25 нэгж хувиар гурван удаа өсгөнө гэж урьдчилсан тооцоо гаргасан. АНУ-ын Төв банк бодлогын хүүг хэвээр хадгална гэж тооцож буй бол Английн Төв банк бодлогын хүүгээ дөрөв дахин нэмнэ гэж таамаглаж байна.

Гэхдээ шинжээчдийн таамаглал гурван үндсэн шалтгааны улмаас утгагүй санагдаж байна. Төв банкуудын түүхэн дэх хамгийн том гурван алдааг дурдвал 1973, 2008, 2011 оныг нэрлэж болно.

Нэг дэх нь 1973-74 оны Арабын орнуудын газрын тосны хоригийн үед Холбооны нөөцийн сан (Fed) нефтийн үнийн өсөлтөөс үүдэх шууд бус нөлөөг үл тоомсорлож, мөнгөний бодлогыг хэт зөөлөн байлгасан гэж шүүмжлүүлдэг. Гэвч гол алдаа нь үнэ өсөх үед биш, харин үнэ буцаад унах үед гарсан юм. Газрын тосны шокоос үүдэлтэй гүнзгий хямрал эхлэхэд Fed бодлогоо хэт сулруулж, суурь инфляц 6%-иас буухгүй байхад ч тэр чигт нь орхисон нь эдийн засагт том хохирол дагуулсан билээ.

Хоёр ба гурав дахь нь 2008 хийгээд 2011 он. Европын Төв банк санхүүгийн салбарт илт аюул нүүрлэж байхад зөвхөн газрын тосны үнийн өсөлтөд хэт анхаарлаа хандуулж, хүүгээ багагүй өсгөснөөс нь болоод банкууд дампуурахад хүрсэн. 2011 онд евро бүхэлдээ нурах аюул тулгарахад тэд бодлогоо маш хурдтай буцаахаас өөр аргагүй болсон юм.

Үүнээс дүгнэхэд өндөр үнэтэй газрын тосны шок богино хугацаанд эдийн засагт хямрал дагуулдаг ч, газрын тосны үнэ эргээд унаж, инфляци буурдаг нь зүй тогтол.

Зах зээлийнхний хэлдгээр "өндөр үнийг эмчлэх шилдэг эм бол өндөр үнэ өөрөө юм" . Өндөр үнэ эрэлтийг боомилж, яваандаа шинэ нийлүүлэлт рүү хөрөнгө оруулалтыг татдаг.

Өндөр үнэтэй газрын тос нь эдийн засагт шууд цохилт өгдөг. Хэрэглэгчид болон бизнес эрхлэгчид зайлшгүй төлөх ёстой зардлынхаа өсөлттэй нүүр тулдаг нь яг л шинэ төрлийн татвар авч байгаатай адил. Хүмүүс шатахуундаа илүү их мөнгө төлж байгаа бол бусад зүйлд зарцуулах мөнгө нь багасна гэсэн үг. Ийм нөхцөлд зээлдэгчдэд өндөр хүүгээр "давхар цохилт" өгөх шаардлага байхгүй.

Хүүг өсгөх ёстой гэж үзэж буй талын гол аргумент нь "инфляцын хүлээлт" юм. Хэрэв бизнес эрхлэгчид болон иргэд инфляц өндөр хэвээр байна гэж итгэвэл цалингаа нэмүүлэхийг шаардаж, энэ нь эргээд үнийг хөөрөгдөх аюултай. Гэвч энэ нь зөвхөн ажиллах хүчний зах зээл маш хүчтэй, хэрэглэгчид зарцуулалт хийх хүсэл ихтэй үед л тохиолддог. Одоогийн байдлаар хөдөлмөрийн зах зээл хүчтэй байгаа мэт харагдаж байгаа ч энэ нь газрын тосны үнийн нөлөө бүрэн тусахаас өмнөх дүр зураг юм.

Ажил олгогчид нь шинээр хүн авахаас татгалзаж байгааг харсан ажилчид цалингаа нэмүүлэх шаардлага тавих нь юу л бол. Ажлаа алдахаас эмээсэн хэрэглэгчид зээл авахаа больж, зардлаа танаж эхэлнэ. Эрэлт суларч буйг мэдэрсэн компаниуд ч үнээ дураараа нэмж чадахгүй.

Мичиганы их сургуулийн хэрэглэгчдийн итгэлийн судалгаанаас харахад хэрэглэгчид нөхцөл байдлыг ойлгож байна. Дайн эхлэхээс өмнө хүмүүс эдийн засагт өөдрөг хандаж байсан бол дайн эхэлсний дараа тэдний хүлээлт эрс мууджээ. Хамгийн сонирхолтой нь, хүмүүс ойрын хугацаанд инфляц өснө гэж үзэж байгаа ч урт хугацааны инфляцын төсөөлөл нь тогтвортой, бүр өнгөрсөн оны тарифийн өсөлтийн үеийнхээс ч бага байна.

Хөрөнгө оруулагчид Европын Төв банкийг хүүгээ өсгөнө, харин Fed-ийг хэвээр үлдээнэ гэж хүлээж байгаа нь логикийн хувьд гажуудал юм.

Үнэндээ байдал эсрэгээрээ байх ёстой. АНУ бол эрчим хүчний цэвэр экспортлогч улс. Тиймээс газрын тосны үнэ өсөх нь хэдийгээр хэрэглэгчдэд хүнд тусдаг ч гэлээ АНУ-ын эдийн засагт тодорхой хэмжээний ашиг авчирдаг. Харин Европ болон Их Британи бол эрчим хүчний томоохон импортлогчид. Тэд газрын тосны их мөнгө гадагш нь урсгаж байгаа тул эдийн засагт нь ирэх цохилт хамаагүй хүчтэй байна.

Эдийн засагт нь илүү их дарамт ирж байгаа тул Европ болон Их Британи хүүгээ өсгөх биш, харин ч эдийн засгаа дэмжих шаардлагатай болох ёстой.

Мэдээж зах зээл үргэлж тэнэг шийдвэр гаргадаггүй. Төв банкууд бодлогоо чангатгах хоёр үндэслэл байж болно. Төв банкны ерөнхийлөгч нар инфляци өсөж байхад зүгээр суугаад байж болохгүй гэж эмээж магадгүй. Инфляци хөөрөгдөж байхад хүүгээ бууруулж харагдах нь нэр хүндийн хувьд эрсдэлтэй.

АНУ-ын эдийн засаг газрын тосны үнийн өсөлтийг ажралгүй давж гарна гэх таамаглал бий. Жишээ нь, хиймэл оюун ухааны (AI) тэсрэлтэд хөрөнгө оруулж буй компаниуд чип болон генераторын үнэ өсөхөд огтхон ч тоохгүй байгаа. Тэд газрын тосны үнийг ч бас тоохгүй байж магадгүй. Мөн хөрөнгийн зах зээлээс ашиг олсон баян хэрэглэгчид ШТС-ын үнийг үл харгалзан зардлаа хэвээр хадгалж магадгүй юм.

Түүх бидэнд газрын тосны шок нь яваандаа эрэлтийг боомилж, эдийн засгийг хөргөдөг болохыг харуулсан. Тийм ч учраас  АНУ-ын 2 жилийн хугацаатай Засгийн газрын бондууд 4%-ийн хүүтэй байх үед нь хөрөнгө оруулах дуртай. Хэрэв Их Британид 10 жилийн хугацаатай бондын өгөөж эргээд 5% хүрвэл тэр нь бүр ч илүү боломж юм. Учир нь, эдийн засаг суларч эхлэх үед Төв банкууд хүүгээ өсгөх биш, харин бууруулахаас өөр аргагүй болох бөгөөд тэр үед Засгийн газрын өндөр хүүтэй бондууд хамгийн ашигтай хөрөнгө оруулалт болон хувирах болно.

Газрын тосны үнэ өссөний улмаас иргэдийн амьдрал хүндэрч байгаа нь Төв банкуудын хувьд бодлогоо чангатгах дохио биш, харин эдийн засагт "өөрөө явагддаг" тоормос ажиллаж эхэлсний шинж тэмдэг юм.