Дайны үеийн Москвад даанч их цас оржээ

Москвагийн дэлгүүр хоршоо яг 90 оноос өмнөх шиг, хүнсний хангамж сайн хэвээр, харин өргөн хэрэглээний бараа сонголтгүй болжээ.

Залуу спикер Н.Учралын Москвад газардсан өдөр Оросын Статистикийн хороо эдийн засгийн үзүүлэлтийн шинэ мэдээллүүдээ танилцуулсан. Уг мэдээллээр Оросын 2025 оны жилийн эцсийн инфляц 6,3% байжээ. Харин Москвагаас мордсоны маргааш өдөр нь Оросын Төв банк бодлогын хүүгээ 5 нэгжээр буулган 15,5% болголоо. Хоёр жилийн өмнө бодлогын хүүгээ 21%-д хүргэж байсантай харьцуулахад эерэг үзүүлэлт. Украинд дайн эхэлснээс хойш эдийн засаг хямраагүй, бүх зүйл хэвийн хэмээн Кремль мэдэгдсээр байсан ч бодлогын хүү 21%-д хүрнэ гэдэг бол Кремлийн хэлсэн нь ташаа гэсэн үг. Дайн эхлүүлсэн 2022 онд инфляц нь 17%-д хүрч байсан. Инфляц, бодлогын хүү ийнхүү буурч байгааг Оросын эдийн засаг тогтвортой өсөлтийн замдаа орлоо хэмээн бичиж байгаа ч эдийн засаг нь хориг болоод дайны байдалтайгаа одоо л дасан зохицож эхэлж байна гэж хэлэх нь бодит байдалд илүү ойр.

УИХ-ын дарга Н.Учрал энэ оны 2-р сарын 9-12-нд ОХУ-д анхны гадаад айлчлалаа хийсэн билээ. Хоёрдугаар сар гэдэг бол Москвад цас хэдийнэ хайлж зайрмагтан, цас хайлуулах давс нь шавхайтай холилдон гутлын арьсыг иддэг сар байдаг. МГУ-ын Обсерватория буюу Цаг уурын шинжилгээний төвийн мэдээлснээр 2026 оны нэгдүгээр сард сүүлийн 203 жил ороогүй их цас Москвад унажээ. Зөвхөн Орос төдийгүй Европын орнууд цас ихтэй, хүйтэн өвлийг давж байна. Цасны хунгарын өндөр нь 80 см-ээс 1 метртэй, хунгарласан цас нь хоёрдугаар сар гэхэд огт хайлаагүй байгаа нь москвачууд үнэхээр хүйтэн өвлийг давж байгааг илтгэнэ.

Дайны үеийн Москва

Оюутан цагаа өнгөрөөсөн хот болохоор Москвад хайртай. Тиймээс ч УИХ-ын даргын айлчлалыг сурвалжлах завшааныг бэлэгшээн хүлээн авсан. ЗХУ задран унахын өмнөхөн их сургуулиа төгссөнөөс хойш очоогүй байж байгаад 20 гаруй жилийн дараа 2014 онд очиход Москва ихэд өөрчлөгдсөн байж билээ. 2014 онд ОХУ-ын Ерөнхийлөгч Владимир Путины Монголд хийх айлчлалыг угтуулан хоёр орны сэтгүүлчид харилцан сурвалжлага хийсэн юм. Тэр үед Монголын сэтгүүлчдийн сурвалжлах багт багтах завшаан бас тохиосон билээ.

Өндөр өндөр шилэн барилга бүхий орчин үеийн бизнесийн төв болох Москва Сити баригдаж, хажууханд нь Москва голын эрэг дээр Петр I хааны сүрлэг том хөшөө босгосон байсан. Мөн түгжрэлээ шийдэж чадсан нь бахархам санагдаж билээ. Москва хотын мэр Собянин москвачуудын төлөө олон зүйлийг хийж чадсаны нэг нь түгжрэлийг шийдэж чадсан явдал юм. Шийдэл их энгийн, захиргаадалтын биш эдийн засгийн аргаар шийдсэн. Москваг 4 тойрогт хуваан тойрог бүрт тохирох замын болон зогсоолын хураамжийг л тогтоосон.

2014 онд очиход Москва үнэхээр л тогтвортой өсөлтийн замдаа орсон санагдаж байсан бол сая очиход москвачуудын амьдрал хэвийн үргэлжилж байгаа ч ЗХУ-ын үеийг санагдуулам болжээ. 1990 оноос өмнөх хүйтэн дайны үеийн ЗХУ хүнсний үйлдвэрлэл, хангамж маш сайн, харин бараа таваар олдоц тааруу, дизайн, хийц муутай байсан. Өнөөгийн Москвагийн дэлгүүр хоршоо яг 90 оноос өмнөх шиг, хүнсний хангамж сайн хэвээр, харин өргөн хэрэглээний бараа сонголтгүй болжээ. Хоригоос шалтгаалан барууны брэндүүд Оросын зах зээлийг орхин гарсан. Кока кола, Макдональдс зэрэг брэндийг дотоодын бүтээгдэхүүнээр орлуулсан ч брэнд бол брэнд л байдаг.

Дэлхийн өндөр өртөгтэй хотуудын тоонд Москва багтаад удаж байна. Оюутан цагт нэг кг нь 10 копеек байсан төмс сортоосоо хамаарч 35-45 рубль, 5 копеек байсан метро 75 рубль, 30-40 копеек байсан аяга кофе 300-400 рубль болжээ. Макдональдс-ийг орлосон бургер 900 рублийн ханштай байх жишээтэй.  

Хоригийн сөрөг нөлөө санхүү, мөнгөний гүйлгээнд илүүтэй илэрч мэдрэгдэж байна. Москва дахь Монголын ЭСЯ-ныхны хэлснээр хоёр орны хооронд банкны гүйлгээ хийгдэх боломжгүй байгаа учраас бэлэн мөнгөөр бүхий л төлбөр тооцоогоо хийж байгаа ажээ. Айлчлалын сэтгүүлчдийг баг Смоленская гудман дахь “Азимут” буудалд байрласан бөгөөд буудалдаа ирээд захиалсан өрөөндөө орж чадалгүй 2 цаг гаран хүлээлээ. Учир нь, буудлын төлбөрийг бэлэн мөнгөөр хийх байсан бөгөөд бэлэн мөнгө хариуцагч маань бусад буудлын тооцоог хийж явсаар сүүлд бидэн дээр ирсэн хэрэг.

Орос Украин руу дайрсан 2022 оны 2-р сарын дараахан рублийн ам.доллартай харьцах ханш огцом савалж, нэг рубль 120 ам.доллартай тэнцэн, рублийн ханш бараг 60%-иар суларсан. Харин одоо нэг рубль 75-76 орчим ам.доллартай тэнцэж байна. Монгол төгрөгийн хувьд 2-р сарын 1-ний байдлаар нэг рубль 46.9-47 төгрөгтэй тэнцэж байгаа нь сүүлийн 6 сард рубль 3 төгрөгөөр чангарсан үзүүлэлт юм.

Хоригийн улмаас банкны төлбөр тооцоотой холбоотой өөрчлөлтүүд гарчээ. Олон улсын төлбөр тооцооны Visa болон Master картуудыг хэрэглэхийг хориглосон. Хүчинтэй хугацаа нь дуусаагүй иргэд эдгээр картаар үйлчлүүлсээр байгаа боловч хугацаа нь дууссан Оросын харъяат иргэдийн карт автоматаар хүчингүй болж байгаа. Иргэдийнхээ гадаад валютын шилжүүлгийг хязгаарласан. Мөн ирэх сараас АТМ-ээс нэг дор  гаргах рублийн хязгаарыг 100 мянга болгох гэж байна.

Компани хоорондын бизнесийн үйл ажиллагаанд хамаарах шийдвэрүүдийг дурдах хэрэгтэй. Тухайбал, 2023 оны 11-р сарын 13-наас гадаад худалдаа эрхлэгч компаниудын валютын орлогын 80%-ийг ОХУ дахь дансанд 60 хоногийн хугацаанд хадгалах; валютын нийт орлогын 90%-ийг дотооддоо хоёр долоо хоногийн дотор зарах, түүний 50%-аас багагүйг экспортын гэрээнд заасан нийт үнийн дүнтэй уялдуулан тогтоох зэрэг юм. Энэ шийдвэр нь эрчим хүч, хар ба өнгөт металл, хими, ойн аж ахуй, үр тариа боловсруулах зэрэг стратегийн 43 салбарын ААН-д хамаарч байна.

Хоригоос үүдсэн Оросын банк, санхүүгийн төлбөр тооцооны зохицуулалт нь Монголд давхар нөлөөлж буй. Энэ асуудал шийдэгдээгүй, бэлэн рубль зөөсөөр байгаа нөхцөлд ЕАЭЗХ-той Чөлөөт худалдааны түр хэлэлцээр хэрэгжих гэж байна. Оросын зүгээс ЕАЭЗХ-ны Хөгжлийн банкинд Монголыг элсүүлэх замаар шийдэх бодолтой байгаа бол монголчууд арай өөр байр суурьтай байгаа. Гадаадын банкны салбарыг Улаанбаатарт нээнэ гэсэн Н.Учралын мэдэгдэл хоёр хөршийн гэхээсээ илүүтэй гуравдагч орны банкад хамаарч байгааг нэрээ нууцалсан эх сурвалж хэлсэн.

Оросын арми Украины газар нутаг руу довтолсоны 4 жилийн ойн өдөр өнөөдөр тохиож байна. Цэргийн тусгай ажиллагаа хэмээн Кремлийн нэрлэж байсан энэ операц эдүгээ дайн болон өргөжсөн. Дэлхийн II дайнаас илүү цаг хугацааг оросууд энэ дайнд зориулаад байна. Өнгөрсөн 4 жилийн хугацаанд үрэгдсэн хэдэн зуун эрдэнэт хүний амь, эд материал, сэтгэл зүйн нөхөгдөшгүй хохирлыг аль аль тал нь амслаа. Дөрвөн жилийн өмнө 10 хоногийн дотор Киевийг эзэлнэ гэж байсан Путины төлөвлөгөө 1941 онд Москваг 3 сарын дотор эзэлж, ялалтын парад зохионо гэж байсан Гитлерийн Барбарос төлөвлөгөө хоёр ижил байсан нь тун хоржоонтой.